Mal Rejimleri Nedir?
Medeni Kanunumuzdaki mal rejimine ilişkin düzenlemeler genel itibariyle evlilik sırasında eşlerin edindiği malları; kullanma, yönetme ve bu mallar üzerindeki tüm tasarruf haklarını, bu malların tasfiyesi ile alakalı kuralları içermektedir. Kanun tarafından kabul edilen yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılma rejimidir. Fakat eşler evlilik öncesinde toplumda evlilik sözleşmesi olarak bilinen mal rejimine ilişkin sözleşme yapıp kanunda sayılan hangi rejime tabi olacaklarını seçebilirler. Mal rejimi sözleşmesi noterde onaylama veya düzenleme şeklinde yapılabileceği gibi eşler evlenme başvurusu sırasında da memura hangi mal rejimine tabi olacaklarını bildirerek de gerçekleşebilir. Evliliğin boşanma, ölüm, gaiplik vb. sona ermesi ile bu seçtikleri mal rejimi ile malların tasfiyesi yapılacaktır.
“Mal rejiminin tasfiyesinde eşlerin bağlı olduğu rejime ilişkin hükümler uygulanır.” (TMK m.179)
Kanunda yazılı olan mal rejimlerini yasal mal rejimi ve seçimlik mal rejimi olarak ikiye ayırabiliriz.
Yasal Mal Rejimi
Eşler, evlenme töreninden önce veya evlilik sürecinde bir mal rejimi sözleşmesi yapmadılarsa malların yönetimi bakımından kanun maddesi dolayısıyla tabi olacakları rejim yasal mal rejimidir. TMK’da yasal mal rejimi olarak, edinilmiş mallara katılma rejimi kabul edilmiştir. “Eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanması asıldır. Eşler mal rejimi sözleşmesiyle kanunda belirlenen diğer rejimlerden birini kabul edebilir.” (TMK M.202)
Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi
“Edinilmiş mallara katılma rejimi, edinilmiş mallar ile eşlerden her birinin kişisel mallarını kapsar.” (TMK m.218)
Kanunda üç mal türüne yer verilmiştir. Edinilmiş mallar, kişisel mallar ve paylı mallar olarak. Edinilmiş malları kanun “her eşin bu mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleri” tanımlamaktadır. Eşlerin kişisel malı olarak değerlendiremediğimiz her mal edinilmiş maldır.
Edinilmiş Mallar
Edinilmiş mal, her eşin bu mal rejimi boyunca karşılığını vererek edindiği mallardır. “Bir eşin bütün malları aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal sayılmaktadır.” (TMK m.222/3) Bunlara örnek olarak;
- Eşlerin çalışmasının karşılığı olan edimler, eşlerden birinin veya ikisinin bedensel veya fikri olarak emeğine dayalı iş görmesi karşılığında aldığı şeydir. Ücret, ikramiye, maaş, bahşiş vb. Bu kapsama ticari işletme kazançları ve sermaye kazançları da girmektedir.
- Kişisel malların gelirleri, eşlerden birinin evlilik öncesi aldığı evin kira bedeli evlenme tarihinden itibaren edinilmiş mal sayılmaktadır.
- Edinilmiş mal sayılan değerler, eşlerin evlilik sürecinde edinilmiş malların yerine geçecek herhangi bir mal edinmeleri durumunda bu mal da edinilmiş mal sayılmaktadır. Örneğin eşlerden birinin evlilik boyunca biriktirdiği maaşıyla ev alması durumunda bu alınan ev edinilmiş mal sayılmaktadır.
- Çalışma gücünden yoksun kalma nedeniyle ödenen tazminatlar, diğer edinilmiş malların ürünleri, kişilik hakkının ihlali nedeniyle eşlerden birine ödenen maddi tazminat vb. edinilmiş mal sayılmaktadır.
Kişisel Mallar
Kişisel mallar kanundan veya sözleşmeden ötürü kişisel mal sayılmaktadır. Kanundan ötürü olan kişisel malları kanun koyucu TMK m.210’da sıralamıştır. Bunlar;
- Eşlerden birinin yalnız kullanımına yarayan eşya, kadının takıları, spor malzemeleri, kıyafetler, bir mesleğin icrası nedeniyle sahip olunan eşyalar
- Mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait olan veya bir eşin sonradan miras yoluyla ya da herhangi bir şekilde karşılıksız kazanma yoluyla elde ettiği mal varlığı değerleri, örneğin kadının evlenme sırasında evi bulunursa bu evin kira geliri edinilmiş maldır fakat ev kadının kişisel malıdır.
- Manevi tazminat alacakları
- Kişisel mallar yerine geçen değerler
Paylı Mallar
Eşlerden hangisine ait olduğu ispatlanamayan mallara paylı mallar denilir. Bu mallar her iki eşin paylı mülkiyetinde sayılmaktadır.
Edinilmiş Mallara Katılma Rejiminde Yönetim, Yararlanma ve Tasarruf
Bu rejimde eşler kendi malvarlıklarını ve edinilmiş malları kural olarak sınırsız bir şekilde kullanabilirler. “Her eş, yasal sınırlar içerisinde kişisel malları ile edinilmiş mallarını yönetme, bunlardan yararlanma ve bunlar üzerinde tasarrufta bulunma hakkına sahiptir.” (TMK m.223/1) Ancak devamında bir sınırlama getirilmiştir. Eşler aksini kararlaştırmadıkça eşlerden biri diğerinin rızası olmadan paylı mülkiyet konusu maldaki payı üzerinde tasarrufta bulunamaz. Paylı mülkiyette eşin rızası olmadan yapıla işlemlerde üçüncü kişinin iyi niyeti korunmamaktadır.
Mal Rejimi Sözleşmesi
Bu sözleşme eşler arasında bir mal rejimi seçilmesi, sona ermesi, kanuni sınırlar çerçevesinde uygulanması için akdedilen bir sözleşmedir. Şartlar;
- Tarafların anlaşması, bu bir kurucu şarttır. Taraflar ancak anlaşarak yasada öngörülen başka bir mal rejimine tabi olmayı seçebilir, kaldırabilir veya değiştirebilir. Şayet kanun açıkça bir mal rejimine atıfta bulunuyorsa mal rejimi sözleşmesinin yapılması zorunludur.
- Ehliyet, geçerlilik şartıdır. Mal rejimi sözleşmesi yapmak için tarafların ayırt etme gücüne sahip olmaları gerekmektedir. Bu sözleşmeyi yapma hakkı eşlere sıkı sıkıya bağlı bir hak olduğundan yasal temsilci varsa onun rızası veya bir vasi varsa onun izni gerekmektedir. Eş vasi konumunda ise kayyım tayini olması lazımdır.
- Şekil şartı sözleşmenin geçerli olması için uyulması gereken bir şarttır. Bu sözleşme noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılabilmektedir. Taraflar evlenme başvurusu esnasında hangi mal rejimini seçtiklerini bildirirler. Eğer bir yasal temsilci söz konusuysa bu sözleşmeyi onun da imzalaması gerekmektedir.
“Mal rejimi sözleşmesi evlenmeden önce veya sonra da yapılabilir” (TMK m203/1) Bu sözleşmeyi eşler bir şarta veya süreye bağlı tutabilirler. Taraflar anlaşarak aralarındaki mal rejimi sözleşmesini her zaman için ortadan kaldırabilirler. Sakarya Avukatlık ve Hukuk Bürosu
