İcra takibinin iptali veya icra takibinin ertelenmesi kurumu borçlu ve alacaklı arasında menfaat dengesini sağlamak amacıyla İcra ve İflas Kanunumuzda yer almaktadır. Kanun koyucu alacaklıya hakkını almak için birçok imkân tanırken borçluya da takip süresinde kendini savunma imkanları getirmiştir. Söz konusu savunma imkanlarına rağmen takip kesinleştikten sonra bazen tarafların maddi hukuk ilişkilerinde değişiklikler meydana gelmektedir. Örneğin borçlu artık borcunu ödeyecek imkana kavuşmuş ve borcunu ödemiş olabilir veya cebri icra tehdidinden korkarak borcunu ödemiş olabilir. Ya da alacaklı ve borçlu aralarında anlaşarak borçluya borcunu ödemesi için belli bir süre verilmiş olabilir. Bu gibi alacağın son bulduğu veya borçluya süre verildiği durumlarda alacaklının takibe devam etmemesi gerekmektedir. Eğer alacaklı takibe haksız bir şekilde devam ediyorsa icra takibinin iptali veya ertelenmesine mahkeme tarafından karar verilebilir.
İcra Takibinin İptali
İcra takibinin iptali, borcun ve fer’ilerinin itfa edildiği veya zamanaşımına uğradığı iddiası ile takibin iptalini (son bulmasını) icra mahkemesinden talep edilmesidir. Takibin iptali kararı ile tüm icra işlemleri durur. Kararın kesinleşmesi ile de o takibe ait işlemlerin tümü iptal edilir. İcra takibinin iptali iki şekilde meydana gelebilir; borçlu borcunu icra dairesi dışında alacaklıya ödemiş veya alacağın zamanaşımına uğramış olmasına rağmen alacaklı takibe devam ediyor olabilir.
İtfa Sebebi ile İcra Takibinin İptali
İtfa, borçlunun takip kesinleştikten sonra borcu ve ferilerini ödemesidir. Borçlu borcunu itfa ettiğini belgelerle ispat ederek takibin iptalini icra mahkemesinden isteyebilir. İtfa meydana gelirse borç sona ermiş olur. Borçlu borcundan kurtulur ve alacaklının alacak hakkı ortadan kalkar.
İtfa sebebi ile icra takibinin iptali şartları
Aslında borçlu borcun kesinleşmesinden sonra borcu tam bir şekilde icra dairesine öderse borcundan kurtulur. İcra dairesi borcun tam ve zamanında ödenip ödenmediğini inceler. Fakat uygulamada borçlu bazı harçları ödememek adına borcu doğrudan alacaklıya ödemeyi tercih edebilir. Eğer böyle bir ödemeye rağmen alacaklı kötü niyetli davranıp takibi devam ettiriyorsa borçlunun yapacağı şey icra mahkemesinden takibin itfa sebebiyle iptalini istemektir. Bu yolla icra takibinin sona ermesi için borcu ve borcun ferilerinin tam bir şekilde itfa edilmiş olması gerekmektedir. Borç, asıl alacak hakkıdır. Feri haklar ise faiz, kefalet, cezai şart, rehin gibi asıl alacağa bağlı haklardır. İtfa borçlu tarafından değil de üçüncü bir kişi tarafından da yapılabilir. Fakat borçlu borcu itfa ettiğini kanundaki belgelerle ispatlamak zorundadır. Bu belgeler imzası noterlikçe onaylı veya imzası alacaklı tarafından ikrar edilmiş belgelerdir. Borçlu şayet bunların dışında başka belgelerle ispat etmeye çalışırsa icra mahkemesi talebi reddedecektir.
İtfanın zamanı
İtfa sebebiyle icra takibinin iptalini istemek için itfanın takibin kesinleşmesinden sonraki bir dönemde yapılması gerekmektedir. Yargıtay da bir kararında takibin kesinleşmesinden önce düzenlenen bir belgeye dayanarak takibinin iptalinin talep edilemeyeceğini ifade etmiştir.
Zamanaşımı Sebebi ile İcra Takibinin İptali
Borçlar Kanunda kural olarak her alacak on yıllık zamanaşımı süresine tabidir. Fakat kanun öngördüğü bazı hallerde bu süre değişebilmektedir. Zamanaşımı sebebiyle icra takibini istemek için kanunda o borç için öngörülen zamanaşımı süresini geçmiş olmak gerekmektedir. Genel olarak zamanaşımı alacağın muaccel olduğu zamandan itibaren işlemeye başlamaktadır. “İlama dayanarak yapılan takipler son muamele tarihi üzerinden on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.” (İİK m.39/1)
Zamanaşımı sebebiyle takibin iptalinin şartları
Takip konusu alacak, takibin kesinleşmesinden önce de sonra da zamanaşımına uğramış olabilir. Eğer takip konusu alacak takip kesinleşmeden önce zamanaşımına uğradıysa borçlu bu itirazına ödeme emrine itiraz yolu ile ileri sürmelidir. (İİK m.62/1)
Borçlunun zamanaşımı sebebiyle icra takibinin iptalini istemesi için herhangi bir belge sunma zorunluluğu yoktur. Çünkü icra dosyalarında son işlem tarihleri mevcuttur. Bu şekilde kolayca tarih tespit edilir ve borçlunun zamanaşımı iddiası değerlendirilebilir.
Alacaklı takibi bir senede dayandırıyor ise takip konusu alacağın zamanaşımı süresi senetteki vade tarihi göz önünde bulundurularak değerlendirilir.
Borçlunun borcun zamanaşımına uğradığını ispatlaması için bir belge sunmasına gerek yoktur fakat şayet alacaklı borcun zamanaşımına uğramadığını iddia ederse zamanaşımının durduğunu veya kesildiğini alacaklı ispat etmek mecburiyetindedir.
İcra Takibinin Ertelenmesi
İcra takibinin ertelenmesi, icra takip işlemlerinin belirli bir tarihe kadar ertelenmesini ifade etmektedir. Takibin ertelenmesinde borçluya borcu ödemesi için alacaklı tarafından süre verilir. Borçlu ve alacaklı arasındaki hukuki ilişki devam eder.
İcra Takibinin Ertelenmesinin Şartları
Borçluya süre verilmesi
İcra takibinin ertelenmesinde alacaklı ve borçlu vadenin uzatılması için açık veya örtülü bir anlaşma yapabilir. Bu anlaşma akdi bir nitelik taşıdığından tek taraflı olarak bu anlaşmadan dönülemez. Takibin ertelendiğinin ispatı için noter tasdikli veya imzası ikrar edilmiş bir belge gerekmektedir. Borçluya verilecek süreye bir sözleşme serbestisi ilkesi gereğince bir sınırlama getirilmemiştir. Bu anlaşma ile borcun vadesinde bir değişiklik yapılacağından borcun muacceliyet zamanı da ertelenmektedir. Alacaklı tarafından verilen bu süre içerisinde alacaklı alacağını talep edemez, borçlu temerrüde düşmez dolayısıyla temerrüt faizi ödemez. Şayet anlaşma alacak muaccel olduktan sonra yapıldıysa zamanaşımı durur. Anlaşma borçlu temerrüt halindeyken yapıldıysa temerrüt ortadan kalkar.
Borçluya süre verilmesinin zamanı
Borçluya süre verilmesi diğer bir ifadeyle imhal nedeniyle icra takibinin ertelenmesi için takip kesinleştikten sonra süre verilmesi gerekmektedir.
Sakarya İcra Avukatı ve dava ile ilgili diğer sorularınız için bize ulaşın!
